Echnaton Moderator - Współpracownik NL konsultant ds. prawa i procedur
![Moderator - Współpracownik NL konsultant ds. prawa i procedur Moderator - Współpracownik NL konsultant ds. prawa i procedur](http://www.forum.niebieskalinia.pl/images/rangi/wsppr1.gif)
Dołączył: 15 Lis 2006 Posty: 6110 Skąd: Suwałki
|
Wysłany: Pon Sie 24, 2009 0:15 Temat postu: ZWALCZANIE PRZESTĘPSTWA HANDLU LUDŹMI |
|
|
ZWALCZANIE PRZESTĘPSTWA HANDLU LUDŹMI
PRZEZ STRAŻ GRANICZNĄ
I. PROBLEMATYKA PRAWNA – KOMPETENCJE STRAŻY GRANICZNEJ
Straż Graniczna w ramach właściwości określonej przez Ustawę o Straży Granicznej
ma obowiązek rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw, w tym przestępstw
handlu ludźmi.
Straż Graniczna utworzona została na mocy ustawy z dnia 12 października 1990 r.
Straż Graniczna jest jednolitą umundurowaną i uzbrojoną formacją powołaną do ochrony
granicy państwowej na lądzie i morzu oraz kontroli ruchu granicznego.
Komendant Główny Straży Granicznej podlega ministrowi właściwemu do spraw
wewnętrznych i jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach
ochrony granicy państwowej i kontroli ruchu granicznego.
Do zadań Straży Granicznej należy:
ochrona granicy państwowej;
organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego;
wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz;
rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich
sprawców, w zakresie właściwości Straży Granicznej, a w szczególności:
przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności przekraczania granicy państwowej
z przepisami, związanych z jej oznakowaniem oraz dotyczących wiarygodności
dokumentów uprawniających do przekraczania granicy państwowej,
przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych wymienionych w art. 134 § 1 pkt 1
Kodeksu karnego skarbowego,
przestępstw i wykroczeń pozostających w związku z przekraczaniem granicy
państwowej lub przemieszczaniem przez granicę państwową towarów oraz
wyrobów akcyzowych podlegających obowiązkowi oznaczania znakami akcyzy, jak
również przedmiotów określonych w przepisach o broni i amunicji, o materiałach
wybuchowych, o ochronie dóbr kultury, o narodowym zasobie archiwalnym,
o przeciwdziałaniu narkomanii oraz o ewidencji ludności i dowodach osobistych,
d) przestępstw i wykroczeń określonych w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r.
o cudzoziemcach oraz ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu
cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
e) przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu oraz przestępstw przeciwko
bezpieczeństwu w komunikacji, pozostających w związku z wykonywaniem
komunikacji lotniczej;
5) zapewnienie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej i porządku publicznego
w zasięgu terytorialnym przejścia granicznego, a w zakresie właściwości Straży
Granicznej, także w strefie nadgranicznej;
6) osadzanie i utrzymywanie znaków granicznych na lądzie oraz sporządzanie, aktualizacja
i przechowywanie granicznej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej;
7) ochrona nienaruszalności znaków i urządzeń służących do ochrony granicy państwowej;
gromadzenie i przetwarzanie informacji z zakresu ochrony granicy państwowej i kontroli
ruchu granicznego oraz udostępnianie ich właściwym organom państwowym;
9) nadzór nad eksploatacją polskich obszarów morskich oraz przestrzeganiem przez statki
przepisów obowiązujących na tych obszarach;
10) ochrona granicy państwowej w przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej przez
prowadzenie obserwacji statków powietrznych i obiektów latających, przelatujących
przez granicę państwową na małych wysokościach, oraz informowanie o tych przelotach
właściwych jednostek Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
11) zapobieganie transportowaniu, bez zezwolenia wymaganego w myśl odrębnych
przepisów, przez granicę państwową odpadów, szkodliwych substancji chemicznych
oraz materiałów jądrowych i promieniotwórczych, a także zanieczyszczaniu wód
granicznych;
12) zapobieganie przemieszczaniu, bez zezwolenia wymaganego w myśl odrębnych
przepisów przez granicę państwową środków odurzających i substancji psychotropowych
oraz broni, amunicji i materiałów wybuchowych;
13) wykonywanie zadań określonych w innych ustawach.
Straż Graniczna realizuje zadania wynikające z umów i porozumień
międzynarodowych, a w zakresie ochrony granicy państwowej i kontroli ruchu granicznego
współdziała z organami ochrony granic innych państw.
W celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń,
w zakresie określonym powyżej w pkt 4, funkcjonariusze Straży Granicznej pełnią służbę
graniczną, prowadzą działania graniczne, wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze
i administracyjno-porządkowe oraz prowadzą postępowania przygotowawcze według
przepisów Kodeksu postępowania karnego, a także wykonują czynności na polecenie sądu
i prokuratury oraz innych właściwych organów państwowych w zakresie, w jakim obowiązek
ten został określony w odrębnych przepisach.
Straż Graniczna w celu realizacji ustawowych zadań może korzystać z informacji
o osobie, w tym danych osobowych uzyskanych przez uprawnione organy, służby i instytucje
państwowe w wyniku wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych lub prowadzenia
kontroli operacyjnej oraz przetwarzać je w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o ochronie danych osobowych bez wiedzy i zgody osoby, której dane dotyczą.
Straż Graniczna może, w zakresie koniecznym do wykonywania jej ustawowych
zadań, korzystać z informacji kryminalnej zgromadzonej w Krajowym Centrum Informacji
Kryminalnych.
Przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych funkcjonariusze mogą
posługiwać się dokumentami, które uniemożliwiają ustalenie danych identyfikujących
funkcjonariusza Straży Granicznej oraz środków, którymi posługuje się przy wykonywaniu
zadań służbowych.
Straż Graniczna na mocy Ustawy o Straży Granicznej jest uprawniona do stosowania
kwalifikowanych form pracy operacyjnej, a mianowicie:
1) Kontroli operacyjnej – przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych
podejmowanych przez Straż Graniczną w celu zapobiegania, wykrywania, ujawniania
sprawców oraz uzyskiwania i utrwalania dowodów przestępstw umyślnych, ściganych
z oskarżenia publicznego, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo zachodzi
wysokie prawdopodobieństwo, że będą nieskuteczne lub nieprzydatne.
Prowadzona jest ona niejawnie i polega na:
− kontrolowaniu treści korespondencji;
− kontrolowaniu zawartości przesyłek;
− stosowaniu środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób
niejawny informacji i dowodów oraz ich utrwalanie, a w szczególności obrazu,
treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci
telekomunikacyjnych.
2) Zakupu kontrolowanego – czyli niejawnego nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów
pochodzących z przestępstwa w sprawach o przestępstwa: związane z korupcją,
popełnione przez funkcjonariuszy i pracowników Straży Granicznej, w związku
z wykonywaniem obowiązków służbowych, związane z organizowaniem przekraczania
wbrew przepisom granicy państwowej, jak również niektóre przestępstwa określone w
kodeksie karnym skarbowym oraz związane z przemieszczaniem przez granicę
przedmiotów określonych w przepisach o broni palnej i amunicji, o materiałach
wybuchowych oraz o przeciwdziałaniu narkomanii. Zakup kontrolowany ma na celu
sprawdzenie uzyskanych wcześniej wiarygodnych informacji o przestępstwie oraz
ustalenie sprawców i uzyskanie dowodów przestępstwa. Polega na dokonaniu w sposób
niejawny nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa,
ulegających przepadkowi, albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub obrót
jest zabroniony, a także przy przyjęciu korzyści majątkowej. Czynności operacyjne
polegać mogą także na złożeniu propozycji zbycia, nabycia lub przejęcia w/w
przedmiotów.
3) Przesyłki niejawnie nadzorowanej – forma ta jest wykorzystywana w celu
udokumentowania niektórych przestępstw (tj. nielegalne przekroczenie granicy,
fałszerstwo dokumentu, przestępstwa skarbowe, łapówkarstwo – popełnione przez
funkcjonariuszy lub pracowników SG w związku z wykonywaniem obowiązków
służbowych, przestępstwa ścigane na mocy umów międzynarodowych), albo ustalenia
tożsamości osób uczestniczących w tych przestępstwach lub przejęcia przedmiotów
przestępstwa.
Funkcjonariusze, wykonując zadania w zakresie ochrony granicy państwowej,
mają prawo m.in. do:
1) dokonywania kontroli granicznej;
2) dokonywania kontroli osobistej, a także przeglądania zawartości bagaży, sprawdzania
ładunków w portach i na dworcach oraz w środkach komunikacji lotniczej, drogowej,
kolejowej i wodnej;
3) wydawania wiz i innych zezwoleń na przekroczenie granicy państwowej na podstawie
odrębnych przepisów;
4) legitymowania lub ustalania w inny sposób tożsamości osoby;
5) zatrzymywania osób w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu
postępowania karnego i innych ustaw oraz doprowadzania ich do właściwego organu
Straży Granicznej, sądu lub prokuratury;
6) przeszukiwania osób, rzeczy, pomieszczeń i środków transportu w trybie i przypadkach
określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw;
7) obserwowania i rejestrowania, przy użyciu środków technicznych służących do rejestracji
obrazu i dźwięku, zdarzeń na drogach oraz w innych miejscach publicznych.
W razie zagrożenia nienaruszalności granicy państwowej lub niepodporządkowania
się wydanym na podstawie prawa poleceniom oraz bezpośredniego zagrożenia dla życia lub
zdrowia własnego lub innej osoby, funkcjonariusze mogą używać środków przymusu
bezpośredniego. Jeżeli środki przymusu bezpośredniego wymienione powyżej okazały się
niewystarczające lub ich użycie ze względu na okoliczności danego zdarzenia nie jest
możliwe, funkcjonariusz ma prawo w przypadkach ściśle wskazanych w ustawie użycia broni
palnej.
II. OPIS ZJAWISKA
1). Wstęp
W świetle polskiego prawa handel ludźmi jest zbrodnią. Według art. 253 kodeksu
karnego ten, kto uprawia handel ludźmi, nawet za ich zgodą, podlega karze pozbawienia
wolności na czas nie krótszy od lat 3. Kodeks karny nie zawiera definicji handlu ludźmi (w
tym zakresie stosuje się definicję handlu ludźmi zawartą w Protokole o zapobieganiu,
zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi82,
uzupełniającym Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej
przestępczości zorganizowanej, przyjętym przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r. oraz w decyzji ramowej Komisji Europejskiej
z dnia 19 lipca 2002 r. o zwalczaniu handlu ludźmi83).
W art. 204 kodeksu karnego stypizowano zachowania składające się na tzw.
eksploatację prostytucji. Według art. 204 § 4 k.k., za zwabianie i uprowadzanie innej osoby
w celu uprawiania prostytucji za granicą przewiduje się karę pozbawienia wolności od roku
do lat 10. Nie stanowi przestępstwa „eksport prostytucji”, gdy odbywa się za zgodą osoby
uprawiającej tę profesję. Zwabienie ofiary polega na wprowadzeniu jej w błąd co do
rzeczywistego celu wyjazdu zagranicznego albo na wykorzystaniu jej błędu. Czynność
sprawcza w postaci „uprowadzenia” ofiary zasadza się na elemencie przemocy, działaniu
wbrew woli ofiary (porwanie).
Straż Graniczna w ramach właściwości określonej przez Ustawę o SG ma obowiązek
rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw, w tym przestępstw handlu ludźmi.
W celu większej skuteczności Straży Granicznej w zwalczaniu przestępczości zmieniono
przepisy Ustawy o Straży Granicznej dotyczące rozszerzenia właściwości miejscowej
i rzeczowej w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń
oraz ścigania ich sprawców. Straży Granicznej przyznano uprawnienia do stosowania kontroli
operacyjnej, zakupu kontrolowanego oraz przesyłki niejawnie nadzorowanej w zakresie
ścigania przestępczości zorganizowanej (w tym handlu ludźmi).
W prowadzonych przez Straż Graniczną postępowaniach przygotowawczych
cudzoziemki będące ofiarami handlu zgodziły się na współpracę z organami ścigania i złożyły
zeznania w charakterze osób pokrzywdzonych, co pozwoliło na ujęcie sprawców, postawienie
im zarzutów oraz skierowanie do sądów aktów oskarżenia. Należy podkreślić, że w tego typu
sprawach znaczenie zeznań świadków – ofiar jest bardzo duże, ponieważ często są to jedyni
świadkowie. Znajdują się oni jednak w bardzo trudnej sytuacji, muszą przełamywać barierę
psychologiczną (wstyd) przed składaniem zeznań.
Przestępstwa tego rodzaju są domeną zorganizowanych grup przestępczych
o międzynarodowych powiązaniach. Grupy przestępcze zajmujące się handlem ludźmi są
zhierarchizowane. W działalność przestępczą, zarówno w kraju rekrutacji ofiary, jak i w kraju
docelowym, zaangażowanych jest 1-2 osoby z grupy. Grupy przestępcze zajmują się także
fałszowaniem dokumentów, jakie są potrzebne do uzyskania paszportu/wizy (są to m.in. akty
urodzenia, małżeństwa), które są następnie składane z wnioskami o wydanie legalnych
dokumentów. Wobec ofiar stosowana jest przemoc (uwięzienie, przemoc fizyczna
i seksualna), zarówno przez handlarzy w Polsce, w krajach tranzytowych, jak również przez
handlarzy i pracodawców w krajach docelowych.
2). Metody śledztwa w poszczególnych postępowaniach przygotowawczych prowadzonych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej
W latach 2003-2005 Straż Graniczna wszczęła 7 postępowań przygotowawczych
o przestępstwo z art. 253 k.k. Postępowania prowadzone były bądź w formie śledztwa, bądź
w trybie art. 308 § 1 k.p.k. w tych przypadkach, w których przekazano sprawę do dalszego
prowadzenia Policji.
• Podlaski Oddział Straży Granicznej
W latach 2003-2005 Podlaski OSG prowadził 3 postępowania dotyczące handlu
ludźmi, nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową w Białymstoku.
W dniu 23 października 2003 r. do Podlaskiego Oddziału SG zgłosiła się obywatelka
Białorusi i złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa polegającego na jej sprzedaży
przez obywatela Białorusi obywatelowi Bułgarii. Prokuratura Apelacyjna w Białymstoku
powierzyła prowadzenie śledztwa Straży Granicznej. Kwalifikacja prawna wszczęcia
postępowania – art. 253 § 1 k.k.
W wyniku realizacji procesowej, poprzedzonej zeznaniami 5 pokrzywdzonych kobiet,
w listopadzie 2003 r. dokonano zatrzymania ob. Bułgarii. Ustalono ponadto, że werbowaniem
kobiet na Białorusi zajmował się ob. Białorusi.
Po dokonaniu kolejnych przesłuchań, w wyniku czynności operacyjno-śledczych
ustalono miejsce pobytu drugiego podejrzanego (także ob. Bułgarii) i w grudniu 2003 r.
dokonano jego zatrzymania. W trakcie dalszego śledztwa ustalono, że w procederze tym brał
udział jeszcze trzeci podejrzany (ob. Bułgarii). W związku z tym w lutym 2004 r. wydano
postanowienie o poszukiwaniu w/w listem gończym. W dniu 6 października 2004 r. materiały
dotyczące trzeciego sutenera zostały wyłączone przez prokuratora do odrębnego
postępowania. W dniu 25 października 2004 r. postępowanie zawieszono. W dniu 12
listopada 2005 r. na drogowym przejściu granicznym Zasieki zatrzymano poszukiwanego,
w związku z czym postępowanie podjęto i zarejestrowano pod nowym numerem.
W śledztwie wykorzystano między innymi możliwości z art. 316 § 3 k.p.k. (organ
prowadzący postępowanie może zwrócić się do sądu z żądaniem przesłuchania świadka przez
sąd, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można przesłuchać na
rozprawie). Ściśle współpracowano z Organami Wojsk Pogranicznych Republiki Białorusi, a
także oficerem przy Ambasadzie Bułgarskiej w Polsce. Ponadto, w drodze międzynarodowej
pomocy prawnej Prokuratura Okręgowa w Białymstoku zwracała się do Prokuratur na
Białorusi, na Ukrainie i w Bułgarii, uzyskując niezbędną pomoc.
W październiku 2004 r. z omawianej sprawy wyłączono materiały dotyczące ob.
Białorusi, który zajmował się werbowaniem kobiet na terenie swego kraju. 16 grudnia 2005 r.
ściganie przestępstwa przekazano na terytorium Białorusi. Tam został on skazany na karę 7,5
roku pozbawienia wolności i konfiskatę mienia.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku III K 92/05 z dnia 19 sierpnia 2005 r.
dwóch oskarżonych zostało uznanych winnymi zarzucanych im czynów i skazanych na 5 lat
oraz 3 lata i 4 miesiące pozbawienia wolności. W stosunku do trzeciego oskarżonego
w październiku 2006 r. zapadł wyrok skazujący na 5 lat pozbawienia wolności.
• Śląski Oddział Straży Granicznej
W Śląskim Oddziale SG wszczęto jedno postępowanie przygotowawcze w trybie art.
308 § 1 k.p.k. Przekazane zostało, za pośrednictwem Prokuratury Rejonowej w Cieszynie, do
Prokuratury Rejonowej w Tarnowie zgodnie z właściwością, ze względu na miejsce popełnienia przestępstwa. W ramach prowadzonych czynności przesłuchano w charakterze
świadka jedną osobę – pokrzywdzoną (ob. Polski), która wyjechała z Polski samochodem
przez Czechy do Austrii na podstawie sfałszowanego paszportu (poprzez wymianę fotografii).
• Lubuski Oddział Straży Granicznej
W 2004 r. wszczęto jedno postępowanie przygotowawcze. W wyniku czynności
operacyjnych funkcjonariusze PSG w Świecku powzięli informacje, że na terenie
województwa lubuskiego dochodzi do zwabiania kobiet w celu uprawiania prostytucji na
terenie Niemiec. Ustalili również, iż może dochodzić do sprzedaży na terytorium Niemiec
zwabionych kobiet. Ustalono dwóch świadków tych zdarzeń, których przesłuchano
w charakterze świadka z pouczeniem dla pokrzywdzonego. Na podstawie informacji
uzyskanych od świadków – pokrzywdzonych ustalono, że proceder zwabiania kobiet mógł
trwać co najmniej od dwóch lat. Zajmował się nim ob. Włoch na stałe zamieszkały
w Niemczech, pomagała mu ob. Polski zamieszkała na terenie woj. lubuskiego. W ramach
prowadzenia sprawy przeprowadzono ponad 20 przesłuchań osób związanych ze sprawą.
Ustalono 16 osób pokrzywdzonych – wszystkie kobiety to obywatelki RP. Prowadzone
postępowanie w wielu wątkach miało charakter poszlakowy, napotykało na trudności
wynikające z młodego wieku poszkodowanych kobiet, braku wykształcenia, oporów przed
składaniem zeznań.
W stosunku do pokrzywdzonych popełniane były też inne czyny towarzyszące czynom
głównym – pobicia i zmuszanie do prostytucji, zabór dokumentów i pieniędzy, pozbawienie
wolności.
W wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających na terytorium Niemiec
potwierdzono, że strona niemiecka prowadzi postępowanie przeciwko organizatorowi tego
procederu – ob. Włoch w sprawie fałszowania dokumentów, zmuszania do uprawiania
prostytucji, nielegalnego zatrudniania Polek, zabronionych gier hazardowych, oszustw i in.
Przedmiotowe postępowanie zawieszono postanowieniem z dnia 19 października 2004 r.
ze względu na długotrwałą niemożność wykonywania czynności procesowych z osobą
podejrzaną (ob. Włoch), który przebywa w Niemczech. Prokuratura Rejonowa w Słubicach
wystąpiła do niemieckiej prokuratury z wnioskiem o przekazanie w ramach pomocy prawnej
materiałów zgromadzonych przeciwko temu podejrzanemu.
• Pomorski Oddział Straży Granicznej
Śledztwo wszczęte w 2003 r. w Pomorskim Oddziale Straży Granicznej zostało
zawieszone ze względu na pobyt za granicą sprawcy przestępstwa. Został on zatrzymany przez
policję hiszpańską za stręczycielstwo. W Polsce nie przedstawiono mu zarzutów. Ofiarą była
17-letnia Polka, uprowadzona i wywieziona w celu wykorzystania w seks-biznesie
w Niemczech i Hiszpanii.
• Nadwiślański Oddział Straży Granicznej
W sierpniu 2003 r. funkcjonariusze Wydziału X Zamiejscowego Zarządu Operacyjno-
Śledczego KGSG w Kielcach, w trakcie czynności polegających na rutynowych kontrolach
cudzoziemców, zatrzymali na targowisku miejskim w Kielcach pokrzywdzonego obywatela
Wietnamu. Pokrzywdzony w trakcie kontroli wylegitymował się funkcjonariuszom Straży
Granicznej podrobionym wietnamskim prawem jazdy.
Pierwsze ustalenia w tej sprawie wskazywały na to, że pokrzywdzony znalazł się
w Polsce nielegalnie przekraczając jej granice. W związku z powyższym, Wydział X
Zamiejscowy w Kielcach przeprowadził pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w Kielcach
dochodzenie przeciwko pokrzywdzonemu podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 264
§ 2 i z art. 270 § 1 k.k. Postępowanie to zakończone zostało skierowaniem aktu oskarżenia do
sądu. Jednocześnie w toku sprawy przeciwko pokrzywdzonemu, jeszcze na etapie
postępowania przygotowawczego, poczyniono ustalenia faktyczne wskazujące na
przypuszczenie, że pokrzywdzony w czasie podróży i pobytu na terenie Polski stał się ofiarą
przestępstwa z art. 253 § 1 k.k. W związku z powyższym, w oparciu o materiały wyłączone z
dochodzenia, Wydział X Zamiejscowy ZOS KGSG w Kielcach wszczął i przeprowadził pod
nadzorem Prokuratury Okręgowej w Kielcach śledztwo w sprawie o przestępstwo z art. 253 §
1 k.k. i inne popełnione na szkodę pokrzywdzonego ob. Wietnamu.
Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie ustalono w oparciu o zeznania
pokrzywdzonego składane w początkowej fazie postępowania przygotowawczego, zeznania
innych świadków, informacje z protokołu zatrzymania pokrzywdzonego oraz z protokołu
zatrzymania przedmiotów od pokrzywdzonego.
W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że dwóch podejrzanych ob.
Wietnamu zorganizowało przy pomocy działającej grupy przestępczej nielegalne
przekroczenie granicy ich rodakowi – pokrzywdzonemu, a następnie wykorzystało jego
sytuację życiową (nielegalny pobyt, brak dokumentów, brak środków do życia, nieznajomość
języka) i zmuszało, pod pretekstem udzielonej pożyczki, do wykonywania na ich rzecz
niewolniczej pracy przez bliżej nie ustalony czas. Dlatego też podejrzanym postawiono
zarzuty popełnienia przestępstwa określonego w art. 253 § 1 k.k., art. 264 § 3, art. 270 § 1
k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k.
W toku prowadzonego postępowania podejrzani złożyli wyjaśnienia. Wyjaśnienia te
odrzucono przy rekonstruowaniu stanu faktycznego, uznając je za niewiarygodne z uwagi na
sprzeczność ze składanymi w początkowej fazie śledztwa zeznaniami pokrzywdzonego.
W przedmiotowym postępowaniu sprawcy zostali skazani przez Sąd Okręgowy
w Kielcach prawomocnymi wyrokami o czyny z art. 253 § 1 k.k. w wymiarze 3 lat oraz 3 lat
i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
3). Metody działania sprawców w poszczególnych postępowaniach przygotowawczych
prowadzonych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej
PRACA PRZYMUSOWA
a). Polska jako kraj tranzytowy
• pomoc w nielegalnym przekroczeniu granicy i praca „za długi”
Prowadzone postępowanie wykazało, że była to zorganizowana forma handlu ludźmi.
Grupa była zhierarchizowana – różne osoby zajmowały się organizowaniem procederu na
poszczególnych etapach. Jedna osoba załatwiała paszport i wizę dla ofiary, ktoś inny odebrał
ofiarę w Moskwie i udzielił schronienia, następna osoba przywiozła ją w pobliże polskiej
granicy, a następnie kolejna osoba przeprowadziła przez granicę. Później inne osoby
przewiozły ją do Warszawy. Ofiara – obywatel Wietnamu – wykorzystywany był do
niewolniczej pracy na bazarach. Pierwszy pracodawca sprzedał ofiarę kolejnemu
Wietnamczykowi, który także czerpał korzyści z jego pracy. W Polsce jeszcze inna osoba,
należąca do grupy, załatwiała dla ofiary fałszywe dokumenty i to ta osoba stała
prawdopodobnie na czele grupy przestępczej w Polsce. Na każdym etapie procederu było
zaangażowanych 1-2 osoby z grupy przestępczej. W tej sprawie aresztowano dwóch członków
jednej grupy przestępczej – ob. Wietnamu.
Sprawę prowadził Nadwiślański Oddział Straży Granicznej.
PROSTYTUCJA
a). Polska jako kraj docelowy
• proponowanie pracy w agencjach towarzyskich
W 2003 r. na terenie podwarszawskich gmin Sękocin Stary, Pruszków, Nadarzyn
i innych oraz na terenie Lubienia Kujawskiego przebywali ob. Białorusi zajmujący się
zakupem kobiet pochodzących z Białorusi, Ukrainy, Bułgarii, którym ułatwiali świadczenie
usług seksualnych na trasie Warszawa – Katowice i Gdańsk – Łódź, czerpiąc korzyści
majątkowe z uprawianej przez nie prostytucji.
Dostarczaniem kobiet z Białorusi zajmował się ob. Białorusi. W Grodnie i innych
miasteczkach na terenie Białorusi proponował osobiście lub przez inne osoby wyjazd do
Polski w celu zarobkowym. Większość z późniejszych ofiar wiedziała, że będzie pracować
w charakterze prostytutek, miała to być jednak praca w agencjach, klubach rozrywki, a nie na
„trasie”. Jednakże wśród ofiar były też kobiety, którym obiecywano pracę w charakterze
pomocy domowych. Białorusin składał takie propozycje kobietom będącym w trudnej sytuacji
życiowej (brak rodziców, chore dziecko wymagające kosztownego leczenia, wdowa). Często
pomagał z załatwieniu formalności wizowo-paszportowych. Po uprzednim zwerbowaniu
kobiet na terenie Białorusi, przewoził je swoim samochodem do hotelu w Sękocinie Starym i
tam odsprzedawał ob. Bułgarii, który w ten sposób dokonał kupna 12 kobiet (11 ob. Białorusi
i 1 Ukrainka). Wszystkie obywatelki Białorusi wjechały do Polski legalnie przez przejście
graniczne w Kuźnicy. Wspomniany ob. Bułgarii ułatwiał uprawianie prostytucji w ten sposób,
że wywoził kobiety na trasę Warszawa – Katowice i w jej okolice, w celu uprawiania
prostytucji przydrożnej, zapewniał mieszkanie, wyżywienie. Zabierał im pieniądze,
dokumenty, nie pozwalał opuszczać mieszkania.
W opisywanym procederze brał udział także inny ob. Bułgarii. Sprowadził on do
Polski co najmniej jedną ob. Bułgarii. Ułatwiał i czerpał korzyści majątkowe z uprawiania
prostytucji przez obywatelki Bułgarii i Ukrainy. Zabierał ofiarom wszystkie zarobione
pieniądze. W zamian za niespłacone długi odsprzedał co najmniej jedną z trzech kobiet
podejrzanemu, także ob. Bułgarii.
Sprawę prowadził Podlaski Oddział Straży Granicznej.
b). Polska jako kraj pochodzenia ofiar
• werbowanie do legalnej pracy za granicą przez znajomą osobę
przypadek 1.
Ofiara pochodziła z rejonu Tarnowa. Rekrutacja odbyła się przez znajomą osobę, przy
czym to rekrutujący poszukiwał swej przyszłej ofiary. Ofiara i rekrutujący kontaktowali się
przez znajomych. Przed wyjazdem ofiara nie była świadoma ryzyka wykorzystania lub zmuszania do pracy (prostytucji) w kraju docelowym. Kobieta opuściła Polskę samochodem
i przez Czechy została wywieziona do Austrii. Kobietę oszukano co do charakteru i warunków
pracy oraz warunków życia w kraju docelowym. Pozbawiono ją dokumentów.
Sprawę prowadził Śląski Oddział Straży Granicznej.
przypadek 2.
Organizacją procederu zajmował się ob. Włoch na stałe zamieszkały w Niemczech,
pomagała mu obywatelka Polski, zamieszkała na terenie woj. lubuskiego. Sprawcy,
w stosunku do wszystkich pokrzywdzonych kobiet, posługiwali się tą samą metodą działania.
Proponowali kobietom wyjazd do pracy w Niemczech w charakterze kelnerek, kucharek.
W większości przypadków przedstawiali się jako małżeństwo – właściciele lokalu, restauracji
lub dyskoteki w Niemczech. Rekrutacja odbywała się bezpośrednio bądź przez znajome ofiar.
Miejscem rekrutacji najczęściej były dyskoteki. Po ustaleniu, że kobiety posiadają dokumenty
uprawniające do przekroczenia granicy, razem z nimi przekraczali granicę RP. W Niemczech
kobietom odbierano dokumenty, pozbawiano wolności poprzez zakaz wychodzenia poza
mieszkanie, w którym przebywały, stosowano wobec nich przemoc oraz zmuszano do
świadczenia usług seksualnych, zabierano zarobione pieniądze.
Sprawę prowadził Lubuski Oddział Straży Granicznej.
przypadek 3.
Osoba rekrutująca wyszukała ofiarę. Miejsce rekrutacji – bar/restauracja na terenie
Pomorza. Rekrutującym była pojedyncza osoba – znajomy ofiary. Ofiara została
uprowadzona. Wywieziono ją z Polski samochodem, następnie przez Niemcy, Francję trafiła
do Hiszpanii, jako kraju docelowego. Podczas transportu doświadczała przemocy. Kobieta
została oszukana jeśli chodzi o cel podróży. Została zwerbowana pod pretekstem pracy.
Sprawę prowadził Pomorski Oddział Straży Granicznej.
5). Charakterystyka podejrzanych w postępowaniach przygotowawczych prowadzonych
przez Straż Graniczną
W trakcie prowadzonych postępowań zarzuty przedstawiono 6 podejrzanym. Wszyscy
podejrzani to mężczyźni w wieku od 34 do 41 lat. Wśród nich był 1 ob. RP i 5 cudzoziemców
– ob. Wietnamu i Bułgarii. Obywatele Wietnamu przebywali na terytorium RP legalnie,
natomiast ob. Bułgarii wjechali na terytorium RP legalnie, ale ich pobyt był nielegalny.
Podejrzani mają wykształcenie podstawowe lub średnie, deklarują niskie zarobki lub
brak majątku.
W stosunku do ofiar handlu ludźmi handlarze – zarówno w Polsce, jak i w krajach
tranzytowych czy docelowych – stosują przemoc fizyczną i seksualną. Zdarzają się przypadki
więzienia ofiar oraz pozbawiania ich dokumentów. Ponadto, handlarze stosują groźby użycia
przemocy wobec osób najbliższych w celu zastraszenia ofiary, na wypadek, gdyby chciała
poinformować o swoich przeżyciach organy ścigania.
Informacje o stosowaniu przemocy zostały potwierdzone w stosunku do Polek, które
zostały zwerbowane pod pretekstem pracy za granicą oraz w stosunku do cudzoziemek
zmuszanych do świadczenia prostytucji w okolicach Warszawy.
6). Charakterystyka pokrzywdzonych w postępowaniach przygotowawczych prowadzonych
przez Straż Graniczną.
W postępowaniach prowadzonych przez Straż Graniczną w 2003 i 2004 r. ujawniono
34 ofiary handlu ludźmi. Były to przeważnie młode kobiety (w dwóch przypadkach nieletnie),
które były wykorzystywane w seks-biznesie. Jedno postępowanie dotyczyło mężczyzny (ob.
Wietnamu) wykorzystywanego do nielegalnej pracy na bazarach, który w trakcie pobytu
w Polsce był odsprzedawany kolejnym pracodawcom. Został on nielegalnie przerzucony
przez zorganizowaną grupę przestępczą na terytorium RP.
Charakterystyczne jest, że w większości omawianych przypadków rekrutacja
odbywała się przez znajomych ofiary (z reguły była to pojedyncza osoba). To osoba
rekrutująca poszukiwała potencjalnej ofiary i kontaktowała się z nią przez znajomych.
Miejscem rekrutacji często były bary/restauracje.
W przypadku ob. Polski oraz ob. Bułgarii rekrutujący dopuścili się oszustwa. Ofiary
zostały zwerbowane pod pretekstem pracy, a trafiły do seks-biznesu. Pozostałe cudzoziemki
wjeżdżając do Polski wiedziały, że będą zajmowały się uprawianiem prostytucji, zostały
jednak oszukane przez osoby rekrutujące co do warunków wykonywania pracy. Zostały
odsprzedane innym handlarzom bez ich zgody i groźbami słownymi i fizycznymi zmuszane
do świadczenia prostytucji przy drogach, w okolicach Warszawy.
Ofiary handlu ludźmi – ob. Ukrainy, Bułgarii i Białorusi – wjechały na terytorium
Polski w sposób legalny, natomiast ich pobyt był nielegalny.
Jedynie ob. Wietnamu wykorzystywany do niewolniczej pracy na bazarach
przekroczył granicę RP w sposób nielegalny. Charakter jego pobytu na terytorium RP był
także nielegalny. Został przerzucony przez granicę przez zorganizowaną grupę przestępczą
(samolotem z Wietnamu przez Rosję, Białoruś do Polski). Ofiara została pozbawiona
dokumentów i ich nie odzyskała. _________________ „lepiej zapal świecę, niż byś miał przeklinać ciemność” |
|